Müharibələr yalnız insanları silahla öldürmür. Ən böyük faciələrdən biri də savaşlardan sonra yayılan xəstəliklər, aclıq, yoxsulluq və psixoloji sarsıntılardır. Dağıdılmış şəhərlər, susuzluq, kanalizasiya problemləri, xəstəxanaların sıradan çıxması və insanların məcburi köçkünə çevrilməsi epidemiyaların yaranmasına səbəb olur. Tarix boyu demək olar ki, bütün böyük müharibələrdən sonra xəstəliklər milyonlarla insanın həyatına son qoyub.Böyük Vətən Müharibəsi insan tarixinin ən qanlı savaşlarından biri idi. Müharibə zamanı milyonlarla insan aclıq, soyuq və xəstəliklərdən həyatını itirdi.
Xüsusilə:
Tif və vəba epidemiyaları yayıldı
Vərəm xəstəliyi artdı
Yaralı əsgərlər arasında infeksiyalar çoxaldı
Aclıq və vitamin çatışmazlığı insanları zəif saldı
Psixoloji travmalar illərlə davam etdi
Müharibədən sonra dağıdılmış kənd və şəhərlərdə tibbi xidmət çatışmırdı. İnsanlar uzun müddət səfalət içində yaşayırdı. Hətta müharibədən sağ çıxanlar belə sonradan xəstəlik və stress səbəbindən həyatlarını itirirdilər.
İkinci Dünya müharibəsi sonrası Avropa və Asiyada milyonlarla insan evsiz qaldı. Qaçqın düşərgələrində antisanitariya şəraiti xəstəliklərin yayılmasını sürətləndirdi.
Ən çox yayılan xəstəliklər:
Tif
Dizenteriya
Vərəm
Qrip
Hepatit
Müharibədən zəifləmiş cəmiyyətlər epidemiyalar qarşısında daha müdafiəsiz olurdu.
Rusiya-Ukrayna müharibəsi nəticəsində milyonlarla insan köçkün vəziyyətinə düşdü. Şəhərlərin dağıdılması və enerji problemləri səhiyyə sisteminə ciddi zərbə vurdu.
Bu müharibədən sonra və müharibə dövründə artan problemlər:
Bağırsaq infeksiyaları
Psixoloji xəstəliklər
Vərəm riski
Uşaqlarda peyvənd çatışmazlığı
Soyuq hava şəraitində ağciyər xəstəlikləri
Müharibə insanların həm fiziki, həm də ruhi sağlamlığını zəiflədir.
İsrail–Fələstin münaqişəsi və səhiyyə böhranı
İsrail-Fələstin münaqişəsi zamanı xüsusilə mülki əhali böyük əziyyət çəkir. Xəstəxanaların fəaliyyətinin zəifləməsi və su qıtlığı epidemiyalara yol açır.
Burada əsas problemlər:
Hepatit və bağırsaq infeksiyaları
Uşaqlarda qidalanma çatışmazlığı
Yaralıların müalicə ala bilməməsi
Təmiz su problemleri
Psixoloji sarsıntılar
Uzun sürən müharibələr bir nəslin sağlamlığını təhlükə altına qoyur.
ABŞ-İran gərginliyi bölgədə uzunmüddətli qeyri-sabitlik yaradıb. Sanksiyalar və müharibə qorxusu səhiyyə sistemlərinə təsir göstərir.
Nəticədə
Dərman qıtlığı
Stress və depressiya
Xroniki xəstəliklərin ağırlaşması
Qaçqın axınının artması
Yoluxucu xəstəlik riskləri ...
Müharibədən sonra insanlar yalnız fiziki yaralar daşımır. Qorxu, itkilər və dağılmış həyat insan ruhunda dərin izlər buraxır.
Ən çox rast gəlinən problemlər:
Depressiya
Panik atak
Posttravmatik stress pozuntusu
Yuxusuzluq
Uşaqlarda aqressiya və qorxu
Uşaqların müharibə şəraitində böyüməsi gələcək cəmiyyətin psixoloji sağlamlığına da mənfi təsir göstərir.
Nəticə
Tarix göstərir ki, müharibələr bitəndən sonra belə faciələr davam edir. Silah səsləri susur, amma xəstəliklər, aclıq və psixoloji yaralar illərlə insanları izləyir. SSRİ–Almaniya savaşından tutmuş bu günkü Rusiya–Ukrayna və Yaxın Şərq münaqişələrinə qədər bütün müharibələr insan sağlamlığı üçün böyük təhlükə yaradıb.
Sülh yalnız siyasi qərar deyil, həm də insanların sağlam yaşaması, uşaqların gələcəyi və bəşəriyyətin qorunması üçün vacib bir şərtdir.
Rauf İLYASOGLU.